توان بخشي و آسيب هاي ورزش دو ميداني

آسيب ورزشي در « دو » عبارت است از شرايطي که بازيکن را مجبور به کاهش طي مسافت موردنظر در هفته مي نمايد . عوامل مؤثر در افزايش خطر آسيب در ورزش « دو » به دو گروه تقسيم مي شوند :

۱- مشکلات آناتومي

۲- خطاهاي آموزشي که شايع ترين آنها شامل تغيير زمين ورزش « دو » به نوع سخت تر ، افزايش ناگهاني مسافت تا بيشتر از ۱۰٪ در هفته ، افزايش ناگهاني شدت دويدن - دو سربالايي - « دو » در جاده هاي ناهموار ، استراحت ناکافي ، آسيب قبلي ، شايع ترين محل آسيب در ورزش دو ، زانو است . ساق پا ، مچ پا جزو آسيب پذيرترين نواحي در ورزش دو مي باشند . نواحي هيپ ، لگن و کمر حدود ۲۰٪ کل آسيب ها را تشکيل مي دهد .

گرفتن شرح حال دقيق کمک به تشخيص آسيب و مکانيسم آن مي نمايد . بنابراين توجه به نکات زير مورد نظر مي باشد .

  1. زمان شناسي آسيب : شروع حاد يا تدريجي درد ، طول مدت درد و زمان شروع آن
  2. ماهيت درد : مداوم يا متناوب ، عوامل تشديد کننده و تسکين دهنده آن ، وجود التهاب همراه درد
  3. ملاحظات سني : مثلاً در ورزشکار جوان با درد استخوان ران به شکستگي استرسي استخوان ران يا التهاب کششي آپوفيز آن  و در ورزشکار مسن تر به شکستگي يا تنگي مهره هاي ستون فقران فکر مي کنيم .
  4. ويژگي هاي دو : مسافت ، سرعت ، انجام يا عدم انجام تمرين هاي کشش عضلاني قبل و بعد از دويدن ، نوع عضلات تحت کشش ، وجود افزايش ناگهاني در مدت ، شدت و تعداد تمرين ها ، داشتن تمرين فردي يا جمعي
  5. تجهيزات ورزشي : نوع کفش دونده ، مدت استفاده از آن و استفاده از لوازم طبي يا ارتوپدي
  6. زمين ورزش : سطح سخت ، ناهموار ، سربالايي ، سطح هموار دايره اي و ريل متحرک . انتخاب نامناسب ترين نوع زمين عدم تعادلي در سطح پا و مچ ايجاد مي نمايد و به زنجيره بيومکانيک اندام هاي فوقاني منتقل مي گردد .
  7. بررسي سلامت سيستم هاي مختلف بدن : و ديگر عواملي که سلامت کلي ورزشکار را به شدت تحت تأثير قرار ميدهد .
  8. تاريخچه آسيب : تعداد آسيب هاي قبلي ، محل آسيب  و نوع درمان انجام شده .
  9. توانايي تسلط : تحمل استراحت مطلق يا نسبي ، تحمل کنارگذاشتن ورزش « دو » براي مدت نامعلوم و ... برخي از ورزشکاران اختلالات روحي قابل ملاحظه اي را در پاسخ به آسيب تجربه مي کنند که نيازمند حمايت رواني - احساسي مي باشند . « براي انجام توان بخشي موفق مشاوره با روانپزشک يا روانشناس ورزشي بسيار ضروري است . »

معاينه فيزيکي :

معاينه کمر ، هيپ ، زانو و مچ پا بايد به طور معمول در همه دوندگان آسيب ديده توسط پزشک انجام شود و يک دونده در سه وضعيت استراحت راه رفتن ، دويدن با سرعت هاي متفاوت با کفش و وسايل ارتوپدي و بدون آن مورد بررسي قرار گيرد . به انجام معاينه عصبي و برررسي آسيب اعصاب پوستي توصيه شده است .

توان بخشي شامل ۵ مرحله مي باشد :

  1. تشخيص دقيق : با هدف تشخيص و چگونگي آسيب عضله و تاندون : اجزاء آن عبارتند از : مرحله آسيب بافت - مرحله بروز - مرحله آسيب بافت مرحله بروز علائم باليني - مرحله پرشدگي بافتي - مرحله نقص عملکرد بيومکانيک -مرحله تطابق عملکردي
  2. درمان حاد : تلاش جهت کاهش اثرات التهاب حاد و کنترل درد و زمان کليدي براي مشاوره با يک روانشناس
  3. توان بخشي اوليه : کنترل قابليت کشش و بهبودي رشد کلاژن و نظم آن
  4. اصلاح عدم تعادل ها : با فروکش کردن درد ، تقريباً قدرت همگرايي کامل عضله به دست آمده ، برنامه توانايي واگرايي عضله هم آغاز مي شود .
  5. بازگشت به عملکرد طبيعي

ارزيابي آسيب هاي اختصاصي ورزش دو بر اساس مراحل توان بخشي

کشيدگي عضله پشت ران : آسيب در سرعت هاي بالاي دونده رخ داده . شايع ترين محل آسيب ، قسمت فوقاني محل اتصال وتري ، عضلاني است .

علائم باليني : درد ناحيه فوقاني ران ، ضعف عضلات پشت ران ، کبودي و احساس توده در قسمت خلفي ران و نشستن به سختي . مرحله نقص عملکرد بيومکانيک : کاهش باز شدن زانو ، ضعيف تر شدن نسبت نيروي عضلاني پشت ران به چهار سر ، افزايش خميدگي هيپ . مرحله تطابق عملکردي : کاهش طول قدم ها .

عوامل افزايش کشيدگي : انعطاف پذيري نامناسب و گرم کردن ناکافي عضله ، عدم تعادل نيروي عضله پشت ران و چهار سر ، آسيب قبلي . درمان اوليه : شامل اصول Price ، محافظت Protection ، استراحت rest ، يخ Ice ، فشار Compressnoi ، بالا نگه داشتن عضو Elevation و استفاده از عصا در آسيب هاي شديد .

توان بخشي اوليه : پس از فروکش کردن درد ، توصيه به ورزش ايزومتريک مي شود .

تنها هنگامي که دامنه کامل حرکت ، حداقل ۹۰٪ قدرت پاي سالم و برابري نسبت نيروي عضلاني چهارسر به پشت ران به دست آمد ، مي تواند دويدن را آغاز کند .

سندرم درد مفصل کشککي - راني :

شايع ترين شکايت زانو در دوندگان است . ورزشکار از درد اطراف کشکک زانو و احساس صداي خش خش حين پايين آمدن از پله و تورم مفصلي شکايت دارد .

درمان اوليه : شامل اصول Price و مصرف داروي ضدالتهابي ، اصلاح مشکلات آناتومي ، بانداژ به همراه ورزش تقويت عضلاني زانو ، استفاده از محافظ ثابت کننده کشکک .

اوليه : تقويت عضلات و استوس مايل داخلي

سندرم تحريک نوار خاصره اي - درشت ني :

با خم و راست شدن زانو ، نوار خاصره اي - درشت ني به سمت عقب و جلو بر روي برجستگي خارجي استخوان ران حرکت مي کند . در اين سندرم احساس دردناک بر روي برجستگي خارجي ران وجود دارد و با دويدن تشديد مي شود .

عوامل مستعدکننده : دويدن بر روي سطح هاي شيب دار ، عدم تناسب طول اندام تحتاني ، انحراف استخوان درشت ني به طرف خارج . حداکثر چرخش به داخل پا ، انقباض نوار خاصره اي - درشت ني .

درمان اوليه : شامل اصول Price  و مصرف داروهاي ضدالتهابي ، تزريق موضعي ترکيبي از بي حس کننده و کورتيکورستروئيد مؤثر است .

توان بخشي اوليه : بر کشش عضلات خم کننده هيپ و عضله سريني بزرگ و کشنده فاسيالاتا تأکيد شده .

التهاب فاسياي کف پايي :

شامل پارگي هاي بسيار کوچک در فاسياي کف پا و ساختمان همراه آن در محل اتصال به استخوان پاشنه ، در اثر کشش ، مي باشد . علائم باليني به صورت درد موضعي در امتداد فاسيا و ناتواني در دويدن و اولين قدم دردناک در صبح مي باشد .  بصورت جبراني ، ورزشکار با قسمت جلوي پا ، با گام هاي نامرتب سعي در انحراف پا به داخل دارد .

عوامل مستعد کننده : خم کردن مچ پا به طرف بالا ، گرفتگي عضله پشت ساق ، چرخس به داخل شديد ساق پا .

درمان اوليه : شامل اصول Price  و مصرف داروهاي ضدالتهابي ، تزريق استروئيد در محل اتصال فاسيا به استخوان پاشنه ، استفاده از محافظ قوس پا ، بانداژ و پدهاي پاشنه مؤثر است .

التهاب تاندون آشيل :

شايع ترين آسيب مچ پا ، تاندونيت يا التهاب حاد تاندون آشيل و تندنيوزيس يا تخريب بافتي تاندون و ضخيم شدن تاندون آشيل مي باشد . آسيب هاي خفيف مکرر منجر به پارگي هاي کوچک تاندون در ناحيه فوقاني محل اتصال تاندون به استخوان پاشنه مي شود . در همين ناحيه دچار درد شده که با خم کردن مچ پا به طرف بالا تشديد مي يابد .

درمان اوليه : اصول Price ، مصرف داروهاي ضدالتهابي « تزريق داخل تاندون هرگز انجام نمي شود  »

بالا بردن پاشنه که در صورت تداوم سبب کوتاهي طناب پاشنه مي شود ، کاهش در فعاليت هاي همراه تحمل وزن ، در موارد مزمن استفاده از اولتراسوند . اين بيماران کانديد خوب براي انجام ورزش هاي مرتبط با آب هستند . با کاهش درد به تدريج ورزشهاي تقويت واگرايي و همگرايي عضلات کف پا شروع شود .

شکستگي هاي استرسي :

به شکستگي کامل يا ناقص استخوان در اثر عدم توانايي قسمتي از آن در برابر فشارهاي مکانيکي مکرر و غيرشديد مي گويند .

شايع ترين محل شکستگي :

استخوان درشت ني ، نازک ني ، استخوان کف پايي و ران .

که با فعاليت تشديد و با استراحت بهبود مي يابد .

در گرافي ساده به سختي تشخيص داده مي شوند و در موارد شک زياد به اين نوع شکستگي اسکن استخوان توصيه مي شود .

عوامل مستعد کننده : عدم تناسب طول اندام تحتاني ، چرخش به داخل بيش از حد پا ، دويدن بر روي سطح سخت .

درمان اوليه : باقي نگه داشتن سطح فعاليت ورزشکار به ميزاني که ايجاد علامت باليني نکند . اجتناب از دويدن بر روي سطح سخت به دليل تأمين فرصت کافي جهت ترميم آن ( ۳   هفته براي استخوان نازک ني ، ۴۸ هفته براي درشت ني و ماه ها باري گردن استخوان ران ) . قبلاً ورزشکاران دچار شکستگي استرسي از انجام ورزش هاي هوازي ( شنا ، دوچرخه سواري ) منع مي شدند . در سال هاي اخير ورزش دو در آب امکان پذير شده است و اين تکنيک به علت توان بخشي بالا ، امکان بازگشت زودتر به حال قبل از آسيب را فراهم مي نمايد .